Etnografisch onderzoek van de Senioren

Het eerste gedeelte van project Sbox bestaat uit een etnografisch gebruikersonderzoek van 10 senioren.

Gedurende één week volgen de onderzoekers de senioren. Tijdens deze week houden de senioren alle passies bij die ze beleven. Er wordt hen gevraagd deze passies op hartvormige post-its te schrijven en te kleven op voorwerpen in de omgeving die te maken hebben met de passie. De senior krijgt ook een 'passieschrift' om zijn positieve ervaringen te noteren en een fototoestel om de passie visueel te documenteren. We benadrukken dat de senior passies ruim moet interpreteren: "alles wat de tijd sneller doet gaan.... dus alles wat je fijn vindt, wat je graag doet, wat een aangename ervaring is, enz. Het hoeft geen hobby of vrijetijdsbesteding te zijn, het kan ook gewoon een praatje met de buurvrouw zijn of het klaarmaken van het avondmaal, etc."

Sample

Alle senioren zijn 65 jaar of ouder (niet ouder dan 85 jaar). We maken onderscheid tussen jong-senioren (65-74)en bedaagde senioren ('75-84). De senior is nog actief en heeft een goede mentale gezondheid en een zekere mate van zelfstandigheid, hij kan nog zelf instaan voor de basiszorg (instrumentele vaardigheden nog kunnen). Onderzoekers mogen familieleden aanbrengen maar deze worden wel in een rotatiesysteem opgenomen om de objectiviteit van de observatie te verzekeren. Alle senioren wonen in Vlaanderen.

Recrutering

Bij de recrutering vertellen we het volgende aan de senior:"

In het kader van het dichten van de digitale kloof doet Groep T onderzoek naar de 'passies' van senioren. Dit onderzoek heeft als doel een beter inzicht te krijgen in wat senioren aangenaam vinden en hoe we deze positieve ervaringen kunnen ondersteunen met technologie.//...// Tijdens deze week vragen we u om bij te houden welke ervaringen u fijn vindt in een passieschrift. Bij de aanvang van die gereserveerde week kom ik langs om u uitgebreid uitleg te geven over wat een passie kan zijn. Ik overhandig u ook alle noodzakelijke materialen (pen, passieschrift, foto-apparaat, etc). Ik leg u ook uit hoe u uw passies dient te noteren en eventueel te fotograferen....//...// We gaan u vragen om dit op een bepaalde manier neer te schrijven, maar daarover geef ik u meer uitleg tijdens de eerste afspraak. Tussentijds (twee dagen later) zal ik ook nog eens langskomen om te kijken of alles goed verloopt en samen met u de reeds genoteerde passies overlopen. Op het einde van de week tenslotte overloop ik graag met u alle passies die u hebt genoteerd en neem ik het schrift en andere materialen terug mee. Dit sluit het eerste deel van het project af."

We delen dus, in deze eerste fase, nog niet mee dat we een computerspel willen ontwikkelen. Wel willen we zien hoe we passies kunnen ondersteunen met technologie. Op die manier vermijden we mentale 'oogkleppen'. We benadrukken tevens dat je passies ruim moet interpreteren: "alles wat de tijd sneller doet gaan.... dus alles wat je fijn vind, wat je graag doet, wat een aangename ervaring is, enz. Het hoeft geen hobby of vrijetijdsbesteding te zijn, het kan ook gewoon een praatje met de buurvrouw zijn of het klaarmaken van het avondmaal, etc."

1ste dag van de observatie

Op de eerste dag van de observatieweek overhandigen we de cultural probe (groene doos met alle materiaal). Deze doos blijft de hele week bij de senior staan. De senior krijgt de uitleg waar alle materiaal voor dient en krijt meteen ook een Show & Tell van hoe ze een passie dienen te noteren. We vragen de senioren om hun passie te noteren en te dateren op een post-it in het ervaringenschrift en een duplicaat te kleven op het voorwerp en/of de omgeving met betrekking tot de passie. Indien ze willen kunnen ze een foto nemen met het wegwerptoestel. Nogmaals benadrukken we dat de senioren passie ruim moeten interpreteren en dat ze geen fouten kunnen maken, er zijn geen verkeerde passies. ..
De senioren worden gestimuleerd creatief te zijn, bijvoorbeeld wanneer een passie telefoneren is met een kleinkind, dan vragen we of ze een foto hebben van het kleinkind en dan de post-it op de foto van het kleinkind te kleven.

Tour van het huis

Na het overlopen van het materiaal in de cultural probe vragen we om een tour van het huis te krijgen.
Motiveer dat het belangrijk is dat je de omgeving van de senior begrijpt. Verder is het ok belangrijk te weten welke technologieën ze hebben en waar die zich bevinden. Indien de senior akkoord gaat, leg dit dan vast op film.

Tijdens de tour probeer je een antwoord te krijgen op de onderstaande zaken:

Leeftijd
indien mogelijk de geboortedatum

Geslacht
Locatie/behuizing
Is het de eigen woonst, een bejaardentehuis of een service flat?
Een rijhuis, een villa, een oude woning, een nieuwbouw? Grote tuin, kleine tuin?

Gezinscompositie
Leeft de partner nog? Wonen er andere mensen bij in? (kinderen, kleinkinderen)? Heeft de senior kinderen en kleinkinderen? Hoeveel, hoe innig is het contact? Zijn er nog andere belangrijke mensen. Kijk zeker naar foto's tegen de muur en op de kasten!

Huisdieren
Welke dieren, hoeveel? (ook buitendieren meerekenen)

Opleiding/werkervaring
Wat is de werkervaring/het professioneel verleden van de senior? Welke opleiding heeft de senior gehad?

Aanwezigheid van technologie
GSM, moderne telefoon met antwoordapparaat (en nummerherkenning)
Televisie, videorecorder, DVD-speler
Versterker, radio, CD-speler

IT-ervaring (vertrouwen met moderne technologie)
Computer
Gameconsole

Keukenapparatuur (met een beetje settings)
Oven, magnetron, combi-oven, keukenrobot

Andere (voor hobby's)

Bij het afscheid overloop je nog eens de contactgegevens en benadruk je dat je binnen twee dagen terug langskomt.

Het herbekijken van camerabeelden en foto's doe je best onmiddellijk. Maak er een gewoonte van om dit niet uit te stellen. Voor camerabeelden werk je met tijdcodes (en niet met semantische omschrijvingen). Noteer de juiste tijdscode bij de juiste passages en je bespaart iedereen veel tijd.

3de dag van de observatie (3de contact)

Alvorens het schriftje te overlopen, vraag je eerst of alles goed is verlopen, of er nog vragen zijn of problemen die zijn opgedoken.
Ga na of de senior foto's heeft genomen met het wegwerptoestel. Indien niet, benadruk je nog eens het belang van beelden of ga je na of er problemen zijn. Kijk of er post-its kleven in de woonruimtes. Indien niet, benadruk je nog eens dat het van belang is dat indien mogelijk de post-its blijven hangen.
Vraag eerst weer of je het gesprek mag opnemen en/of filmen.

Overloop dan de passies die de senior heeft genoteerd. We verwachten een 10-tal passies. Zijn er dit minder, benadruk dan nog eens dat het ruim moet geïnterpreteerd worden. Leg uit dat er geen verkeerde passies kunnen zijn.

Overloop de passies met de senior; vraag van welke hij/zij foto's heeft genomen. Zorg dat je alles duidelijk begrijpt:

Wat is die passie?
Wat geeft hun passie (Wat is de aard/inhoud)?
Waarom doen ze het graag en hoe intens? (Hoe vaak? Waarom?)
Situering in tijd, locatie? (Waar? Wanneer?)
Andere betrokken mensen (Wie maakt deel uit van de passie?)
Ondersteunende voorwerpen & technologie
Zaken die kunnen helpen voor de verbetering van de passie,
Zaken die de passie afremmen

Vraag naar een Show & Tell van elke passie en neem foto's of film de senior tijdens de show & tell.

Day-in-the-life

Als de passies snel zijn overlopen of er zijn weinig passies (minder dan 2 uur) vraag dan naar een typische dag, hoe die eruit ziet. Indien de senior dit te algemeen vindt, vraag dan naar 'gisteren'. Probeer vanuit die dag te veralgemenen en een zicht te krijgen op de passies.

Benadruk nog eens dat de senior telkens opnieuw een passie dient te noteren en dus ook meerdere post-its dient te kleven op het voorwerp.

Laaste dag van de observatie

Vraag eerst weer of alles goed is verlopen, of er nog vragen zijn of problemen die zijn opgedoken. Ga na of de senior nog foto's heeft op het wegwerptoestel. Vraag eerst weer of je het gesprek mag opnemen en/of filmen.

Overloop dan de passies die de senior heeft genoteerd, en die je niet hebt besproken tijdens de vorige sessie. Zorg dat je van alle passies visueel materiaal hebt, vraag van welke passies de senior foto's heeft genomen en welke niet. Zorg dat je alles duidelijk begrijpt:

Wat is die passie?
Wat geeft hun passie (Wat is de aard/inhoud)?
Waarom doen ze het graag en hoe intens? (Hoe vaak? Waarom?)
Situering in tijd, locatie? (Waar? Wanneer?)
Andere betrokken mensen (Wie maakt deel uit van de passie?)
Ondersteunende voorwerpen & technologie
Zaken die kunnen helpen voor de verbetering van de passie,
Zaken die de passie afremmen

Vraag naar een Show & Tell van elke passie en neem foto's of film de senior tijdens deze show & tell.

Vraag nu ook naar een top 5 (niet alleen de passies van de laatste dag maar die van de hele week): welke passies zijn het belangrijkst en welke minder. Verwar frequentie (hoe vaak) niet met intensiteit (hoe graag). Indien je nog geen goed zicht hebt hoe een typische dag eruit ziet voor de senior, vraag hier dan naar en hoe de passies hier in passen.
Zorg dat je hier een goed zicht op hebt.

Film of fotografeer alle post-its op de voorwerpen en in de omgeving.

Verzamel alle post-its (maar plak ze niet in het schriftje!) en leg ze in de doos

Wanneer je alles genoteerd hebt, bedank dan de senior. Leg uit dat we hem spoedig gaan contacteren voor een aangename namiddag om samen met de andere senioren na te denken over hoe technologie een betere rol zou kunnen spelen in zijn/haar leven. Benadruk dat je elkaar dan zal terugzien.

Verwerking van de data

Breng het wegwerptoestel binnen bij Kruidvat en laat het ontwikkelen.
Schrijf alles onmiddellijk uit! Het menselijk geheugen is minder goed dan je denkt. Noteer de tijdscodes van de interessante camerabeelden.
Belangrijk; het emedialab beschikt over twee filmtoestellen, twee minidisc recorders, en twee digitale fototoestellen. We lenen deze uit op een 'first come, first served' basis. Uiteraard mogen jullie hier gebruik van maken, graag zelfs.
Zet al je materiaal op de WIKI, (http://wiki.groept.be:8080/confluence/display/Sbox/Home.
De groene doos met het ruwe materiaal bezorg je ons terug nadat je alle informatie hebt verwerkt (dus ten laatste 22 december).